We vertrouwen erop dat een rechter onafhankelijk oordeelt. Maar wat als mensen de weg naar het recht niet meer kunnen vinden? Wat is een vonnis waard als het niet kan worden uitgevoerd? En hoe zorgen we ervoor dat de gerechtsdeurwaarder van morgen zijn rol in de rechtsstaat kan blijven vervullen?
 

In aanloop naar de Week van de Rechtsstaat gaat Deurwaardersbelangen.Nu op zoek naar antwoorden. Niet in één gesprek en bewust niet vanuit één perspectief.
 

Namens Deurwaardersbelangen.Nu interviewt Dick Kruiswijk Henk Naves, voorzitter van de Raad voor de rechtspraak, Cine van Heijnsbergen, voorzitter van Deurwaardersbelangen.Nu, Oscar Boeder, gerechtsdeurwaarder en rechter-plaatsvervanger, en Lilith Brouwer en Jos Rutten van Hogeschool Utrecht.

Het levert gesprekken op met verrassende inzichten, die verder gaan dan beschouwingen over wetten, rechters en grondrechten.

Een rechtsstaat die onderhoud nodig heeft

Henk Naves ziet de rechtsstaat als het fundament onder onze samenleving. Een fundament dat in Nederland stevig is, maar waarvan we nooit mogen aannemen dat het vanzelf overeind blijft.

Hij spreekt over vertrouwen, toegang tot het recht, de menselijke maat en kunstmatige intelligentie. Maar wanneer hem wordt gevraagd welke ontwikkeling de Nederlandse rechtsstaat de komende jaren het meest bedreigt, kiest hij niet voor technologie. Hij kiest voor polarisatie.
 

Wat gebeurt er wanneer we niet meer bereid zijn naar elkaar te luisteren? En hoe houden we instituties sterk in een wereld waarin beweging en onzekerheid de constante zijn?
 

Wat heb je aan een vonnis waarmee je alleen de muur kunt behangen?

Cine van Heijnsbergen kijkt naar wat er gebeurt nadat de rechter uitspraak heeft gedaan. Want dan begint de uitvoering pas.
 

Als voorzitter van Deurwaardersbelangen.Nu schetst zij een gerechtsdeurwaarder die allang niet meer alleen degene is die beslag legt. Aan de deur zie je wat een dossier niet vertelt. Een goede gerechtsdeurwaarder moet daarom kunnen schakelen tussen de rechten van de schuldeiser, de positie van de schuldenaar en de vraag welke maatregel daadwerkelijk zinvol is.
 

Tegelijkertijd verdedigt Van Heijnsbergen nadrukkelijk het ondernemerschap binnen het ambt. En ze kijkt verder vooruit: naar een gerechtsdeurwaarder die een veel bredere maatschappelijke rol krijgt bij het voorkomen en oplossen van problematische schulden.
 

De rechtsstaat eindigt niet bij het vonnis

Oscar Boeder bekijkt diezelfde werkelijkheid vanuit een bijzondere dubbelrol. Hij is gerechtsdeurwaarder én rechter-plaatsvervanger.

Dat levert een ongemakkelijke constatering op.

Nederland ziet zichzelf graag als een land waarin de rechtsstaat uitstekend functioneert. Maar bij de daadwerkelijke uitvoering van civiele vonnissen is dat volgens Boeder veel minder vanzelfsprekend.
 

Een rechterlijke uitspraak is voor hem uiteindelijk een tussenstap. Wie van de rechter gelijk krijgt, moet zijn recht ook daadwerkelijk kunnen effectueren.
 

Waarom weten rechters eigenlijk zo weinig over wat er na hun uitspraak gebeurt? Waarom organiseren we geen feedback tussen rechtspraak en gerechtsdeurwaarders? En waarom begint een gerechtsdeurwaarder bij de uitvoering van een vonnis nog zo vaak in de mist als het gaat om de financiële positie van een schuldenaar?
 

Boeder komt met concrete voorstellen. Van digitaal verschijnen bij de kantonrechter tot een verplichting voor schuldenaren om na een rechterlijke veroordeling inzicht te geven in hun financiële positie.
 

En ondertussen ziet hij nog een heel andere bedreiging voor de rechtsstaat: een samenleving waarin sociale media steeds meer afzonderlijke werkelijkheden creëren.
 

En wie voert het recht morgen uit?

In het vierde gesprek richten we de blik vooruit.
 

Lilith Brouwer is lector Schulden en Incasso aan Hogeschool Utrecht. Jos Rutten is daar hogeschooldocent en jurist. Vanuit hun betrokkenheid bij het onderwijs en de opleiding van toekomstige gerechtsdeurwaarders spreken we met hen over de rechtsstaat van morgen.
 

Wat vraagt het ambt straks van een nieuwe generatie? Welke kennis en vaardigheden blijven onmisbaar? Wat kunnen technologie en AI veranderen? En misschien nog belangrijker: hoe zorgen we ervoor dat voldoende jonge mensen voor het vak kiezen en voorbereid zijn op een maatschappelijke rol die steeds breder wordt?
 

Vier gesprekken. Eén fundamentele vraag.

De perspectieven verschillen. De rechter kijkt anders naar de rechtsstaat dan de gerechtsdeurwaarder. De praktijk stelt andere vragen dan het onderwijs. En nieuwe technologie creëert mogelijkheden én dilemma's die kort geleden nog niet bestonden.
 

Maar door alle gesprekken loopt dezelfde vraag: Wat is een rechtsstaat waard als het recht in de dagelijkse praktijk niet werkt?
 

De komende weken publiceren we de vier interviews op Deurwaardersbelangen.Nu.
 

We beginnen met Henk Naves over De rechtsstaat als fundament. Daarna volgen Cine van Heijnsbergen over De rechtsstaat in uitvoering, Oscar Boeder over De rechtsstaat in de praktijk en Lilith Brouwer en Jos Rutten over De rechtsstaat van morgen.
 

Vier gesprekken die laten zien dat de rechtsstaat geen abstract juridisch begrip is. Hij moet toegankelijk zijn, vertrouwen verdienen, uitspraken daadwerkelijk kunnen uitvoeren en voorbereid zijn op de wereld van morgen.
 

Want de kracht van de rechtsstaat wordt niet bepaald door wat we erover opschrijven, maar door wat mensen ervan merken in de praktijk.
 

Vanaf 27 augustus. Vier gesprekken over een rechtsstaat die moet werken.